Nettovermogen berekenen: woning, vastgoed, bv en pensioen

Uw nettovermogen berekent u door alle bezittingen op één peildatum te waarderen en daar alle schulden van af te trekken. Wie een realistisch beeld wil, trekt daarna ook de latente belastingclaims af: de belasting die pas betaald wordt bij verkoop, uitkering of dividend. Bij vermogende particulieren en ondernemers zitten de grootste en lastigste posten meestal in de eigen woning, ander vastgoed, de bv en het pensioen. Daar draait deze gids om.

Wat is het verschil tussen bruto- en nettovermogen?

Het brutovermogen is de optelsom van alles wat u bezit, het nettovermogen is wat overblijft nadat u alle schulden hebt afgetrokken. Dat nettovermogen heet ook wel het eigen vermogen van een particulier, naar analogie van de balans van een onderneming.

Voor wie een groter vermogen heeft, zijn twee getallen te weinig. Een derde regel is nuttig: het nettovermogen na latente belastingen. Een latente belastingclaim is belasting die economisch al op een bezitting drukt, maar pas later wordt geheven, bijvoorbeeld als u de aandelen in uw holding verkoopt of als uw pensioen tot uitkering komt. Een euro in de bv en een euro op een privérekening zijn voor u niet evenveel waard.

Daarnaast helpt het om onderscheid te maken tussen vrij beschikbaar vermogen en vermogen dat vastzit. Pensioenaanspraken kunt u niet opnemen, een eigen woning verkoopt u niet zomaar, en een werkmaatschappij is pas geld waard als iemand haar koopt.

Nettovermogen berekenen in vijf stappen

Een betrouwbare berekening volgt steeds dezelfde volgorde:

1. Kies een vaste peildatum. Bijvoorbeeld 31 december of 1 januari. Voor box 3 geldt 1 januari als peildatum, dus die datum sluit aan op de aangifte.
2. Breng alle bezittingen in kaart. Bankrekeningen, beleggingsrekeningen, vastgoed, aandelen in de bv of holding, uitgeleend geld, crypto, kunst of andere waardevolle zaken.
3. Breng alle schulden in kaart. Hypotheken, andere leningen, een schuld in rekening-courant aan uw eigen bv, nog te betalen belastingen en toegezegde maar niet uitgevoerde schenkingen.
4. Leg per soort bezitting een waarderingsgrondslag vast. Schrijf op welke waarde u gebruikt (WOZ, taxatie, intrinsieke waarde, contante waarde) en waar het getal vandaan komt.
5. Bereken de latente claims en presenteer drie regels: bruto, netto en netto na latente belastingen.

Stap 4 is waar de meeste berekeningen ontsporen. Daarom gaan de volgende secties per categorie in op de keuze.

Welke waarde gebruikt u voor de eigen woning en ander vastgoed?

Voor vastgoed is de WOZ-waarde het meest gebruikte en best controleerbare uitgangspunt, maar ze loopt altijd achter. De WOZ-waarde is de marktwaarde op de waardepeildatum, en die peildatum ligt een jaar vóór het belastingjaar: de WOZ-waarde voor 2026 hoort bij 1 januari 2025 (Belastingsamenwerking West-Brabant). In een stijgende markt rekent u zich met de WOZ-waarde dus wat armer, in een dalende markt wat rijker.

Alternatieven zijn een recente taxatie of een eigen schatting op basis van vergelijkbare verkopen. Die zitten dichter bij de actuele marktwaarde, maar zijn duurder of subjectiever. Wie de economische waarde wil benaderen, kan ook rekening houden met verkoopkosten.

Bij verhuurde woningen speelt nog iets. Fiscaal (box 3, schenk- en erfbelasting) wordt een woning met huurbescherming gewaardeerd met de leegwaarderatio: een percentage van de WOZ-waarde dat afhangt van de jaarhuur als percentage van die WOZ-waarde. Volgens de tabel van de Belastingdienst voor 2023 en later loopt dat van 73% (jaarhuur tot 1% van de WOZ-waarde) tot 100% (jaarhuur boven 5%). Bij verhuur aan een gelieerde partij tegen een ongebruikelijke huur geldt de leegwaarderatio vanaf 2026 niet meer en gaat u uit van de volle WOZ-waarde (Belastingdienst). Gebruik de leegwaarderatio voor uw fiscale overzicht, maar meng die fiscale waarde niet ongemerkt met marktwaarden van uw andere panden.

Trek de hypotheek af als schuld bij de schulden, niet als correctie op de woningwaarde. Zo blijft zichtbaar hoeveel vermogen er in stenen zit en hoeveel daarvan gefinancierd is.

Hoe waardeert u uw bv of holding?

Voor een holding die vooral beleggingen, liquide middelen of vastgoed bezit, is de intrinsieke waarde het gangbare uitgangspunt. De intrinsieke waarde is het eigen vermogen van de bv: alle bezittingen min alle schulden, bij voorkeur met de bezittingen tegen actuele marktwaarde in plaats van de boekwaarde uit de jaarrekening.

Voor een werkmaatschappij ligt het anders. Die is vaak meer waard dan haar balans, omdat een koper betaalt voor toekomstige winst. Een waardering op basis van winst of kasstromen is dan realistischer, maar ook onzekerder. Wie geen recente waardering heeft, kan de werkmaatschappij voorzichtig op intrinsieke waarde opnemen en dat expliciet vermelden.

Twee valkuilen komen veel voor:

• Dubbeltelling. Een rekening-courant met uw bv is in privé een vordering of schuld en in de bv het spiegelbeeld daarvan. Neem in privé de vordering of schuld op en neem de bv op intrinsieke waarde op; dan telt alles één keer.
• Stille reserves. Bezit de bv vastgoed of beleggingen met een marktwaarde boven de boekwaarde, dan zit er binnen de bv een latente vennootschapsbelasting op dat verschil. Het tarief voor 2026 is 19% over de eerste € 200.000 winst en 25,8% daarboven (KVK).

Bovenop de vennootschapsbelasting komt de box 2-claim in privé, die verderop aan bod komt.

Hoe neemt u pensioen mee in uw nettovermogen?

Pensioen hoort in uw overzicht, maar bij voorkeur als aparte rubriek en niet gewoon opgeteld bij het vrij beschikbare vermogen. Opgebouwd pensioen kunt u niet opnemen, verkopen of schenken, en de uitkering wordt later in box 1 belast.

Op het Uniform Pensioenoverzicht (UPO) staan brutobedragen per jaar, geen vermogen (ABP). Wie pensioen als vermogen wil uitdrukken, moet die jaarbedragen omrekenen naar een contante waarde: het bedrag dat de toekomstige uitkeringen vandaag waard zijn, rekening houdend met rente en levensverwachting. De uitkomst hangt sterk af van de rente die u kiest.

Door de Wet toekomst pensioenen krijgen veel deelnemers een persoonlijk pensioenvermogen, uitgedrukt in euro's. Alle regelingen moeten uiterlijk op 1 januari 2028 zijn overgegaan op het nieuwe stelsel (Rijksoverheid). Dat bedrag is verleidelijk om op te tellen, maar het blijft een brutobedrag dat niet vrij opneembaar is. Voor lijfrenterekeningen en banksparen geldt hetzelfde principe: ook daar wacht bij uitkering een box 1-heffing. De AOW laten de meeste mensen buiten de vermogensberekening en nemen ze mee in hun inkomensplanning.

Welke latente belastingclaims trekt u af?

De belangrijkste latente claims voor vermogenden zijn box 2 op de bv, vennootschapsbelasting op stille reserves in de bv en box 1 op pensioen en lijfrente. Op de eigen woning rust onder de huidige regels geen belasting op de verkoopwinst. Voor box 3 is de heffing in beweging; als belasting over het werkelijke rendement wordt ingevoerd, kan voor sommige bezittingen ook daar een claim ontstaan die pas bij verkoop speelt.

Voor box 2 gelden in 2026 twee tarieven: 24,5% over de eerste € 68.843 inkomen uit aanmerkelijk belang en 31% daarboven (KVK). Bij verkoop van aandelen wordt het verschil tussen verkoopprijs en verkrijgingsprijs belast, bij dividend het volledige uitgekeerde bedrag.

Een fictief voorbeeld van één persoon zonder fiscale partner, op een peildatum in 2026:

De box 2-claim gaat uit van verkoop van alle aandelen in één jaar met een verkrijgingsprijs van € 100.000. Het voordeel is dan € 1.900.000: 24,5% over € 68.843 (€ 16.866,54) plus 31% over € 1.831.157 (€ 567.658,67), samen afgerond € 584.525. Dat is ongeveer 30,8% van het voordeel. Een eventuele vennootschapsbelasting op stille reserves binnen de holding komt daar nog bij.

De claim is in dit voorbeeld nominaal berekend, alsof u morgen verkoopt. Omdat de belasting vaak pas jaren later wordt betaald, rekenen sommigen met een lager percentage om dat uitstel te verdisconteren. Beide keuzes zijn verdedigbaar, mits u er consequent bij blijft.

Waarom is consequent waarderen belangrijker dan precies?

Een nettovermogen is vooral waardevol als reeks: wat u wilt zien, is hoe het zich over de jaren ontwikkelt. Wisselt u van methode, dan ontstaat een schijnbeweging die niets met uw vermogen te maken heeft. Een woning die het ene jaar op WOZ-waarde en het volgende jaar op taxatiewaarde staat, laat een stijging zien die deels alleen uit de methodewissel komt.

Precisie is bij illiquide bezittingen bovendien grotendeels schijn. De waarde van een werkmaatschappij of een bijzonder pand ligt in een bandbreedte, en een bedrag tot op de euro suggereert een zekerheid die er niet is. Belangrijker is dat de fouten elk jaar in dezelfde richting zitten, zodat de ontwikkeling klopt.

Wat in de praktijk helpt:

• Leg de grondslag per bezitting schriftelijk vast, inclusief de bron van het getal en de datum waarop het is bijgewerkt.
• Houd een fiscale en een economische weergave apart. De fiscale weergave gebruikt WOZ-waarden en de leegwaarderatio, de economische weergave marktwaarden en latente claims. Beide zijn nuttig, maar meng ze niet.
• Herzie een methode alleen bewust, en noteer dan het effect van de wijziging apart, zodat de reeks vergelijkbaar blijft.
• Bekijk het geheel, niet alleen de onderdelen. Pas wanneer woning, vastgoed, bv, beleggingen en pensioen naast elkaar staan, ziet u hoeveel van uw vermogen vastzit, hoeveel er gefinancierd is en hoeveel belasting er nog op rust.

Dat laatste is waar een actueel vermogensoverzicht over al uw bezittingen het verschil maakt: één peildatum, één set uitgangspunten en een vergelijking van jaar op jaar. Voor de waardering van uw bv, de fiscale gevolgen van verkoop of uitkering en de keuzes binnen uw eigen situatie blijft een fiscalist of adviseur het juiste aanspreekpunt.