Erfbelasting berekenen: wat betalen uw erfgenamen?

Erfbelasting betaalt niet de nalatenschap als geheel, maar iedere erfgenaam over wat hij of zij zelf verkrijgt. Erfbelasting berekenen gaat daarom in drie stappen: bepaal de waarde van het erfdeel, trek de vrijstelling af die bij de relatie met de overledene hoort, en pas op het restant het tarief van die groep toe. In 2026 betalen partner en kinderen 10% of 20%, kleinkinderen 18% of 36% en overige erfgenamen 30% of 40%.

Voor een vermogen van enkele miljoenen ligt het verschil tussen een ruwe schatting en een goede berekening vooral in twee dingen: hoe de bezittingen worden gewaardeerd en hoe de nalatenschap over de verkrijgers wordt verdeeld. Deze gids legt het mechanisme uit, met de cijfers voor 2026 zoals de Belastingdienst die publiceert. Het is uitleg, geen advies voor uw situatie.

Hoe werkt erfbelasting in de basis?

Erfbelasting is een heffing per verkrijger op de waarde van wat iemand uit een nalatenschap ontvangt. De nalatenschap is het geheel van bezittingen min schulden van de overledene op de dag van overlijden. Wie wat krijgt, volgt uit het testament of, zonder testament, uit de wettelijke verdeling.

Het mechanisme heeft drie lagen:

1. De waarde van de nalatenschap. Bezittingen worden opgeteld, schulden zoals een hypotheek en de uitvaartkosten worden afgetrokken. De Belastingdienst noemt uitvaartkosten uitdrukkelijk als aftrekbare schuld van de nalatenschap (Belastingdienst).
2. Het erfdeel per persoon. Elke erfgenaam krijgt zijn aandeel, en over dat aandeel wordt afzonderlijk gerekend.
3. Vrijstelling en tarief. Wat boven de persoonlijke vrijstelling uitkomt, wordt belast tegen het tarief dat bij de relatie hoort.

Twee punten verdienen aandacht bij grotere vermogens. Ten eerste het huwelijksgoederenregime: bij een huwelijk in gemeenschap van goederen valt in beginsel alleen het aandeel van de overledene in de nalatenschap, niet het hele gezamenlijke vermogen. Ten tweede de wettelijke verdeling: zonder testament krijgt de langstlevende partner de goederen en krijgen de kinderen een vordering op die partner. Ook over zo'n vordering kan erfbelasting verschuldigd zijn.

Erfbelasting vrijstelling en tarieven in 2026

De vrijstelling en het tarief hangen allebei af van de relatie met de overledene. De tariefgrens van € 158.669 geldt voor de belaste verkrijging, dus voor het bedrag na aftrek van de vrijstelling. Over het deel daarboven geldt het hogere percentage (Belastingdienst, tarieven 2026).

Bron: Belastingdienst, vrijstellingen en tarieven erfbelasting 2026.

Enkele kanttekeningen bij de tabel:

• Partner. Een samenwonende partner telt alleen mee als aan de voorwaarden voor partnerschap wordt voldaan. Ontvangt de partner ook vrijgestelde pensioenrechten of lijfrente-uitkeringen, dan kan de partnervrijstelling worden verlaagd, in 2026 tot niet minder dan € 213.915 (Tariefblad 2026).
• Kleinkinderen. Het tarief is dat van kinderen, verhoogd met 80%. Zo ontstaan 18% en 36%.
• Kind met een beperking. Onder voorwaarden geldt in 2026 een hogere vrijstelling van € 78.671.
• Ouders. Erven beide ouders, dan delen zij samen één vrijstelling van € 62.110.
• Erfgenaam en partner tegelijk. Erven iemand en diens partner allebei, dan behandelt de Belastingdienst hen voor de berekening meestal als één persoon (Belastingdienst, vrijstellingen 2026).

De bedragen worden jaarlijks geïndexeerd. Voor een overlijden in een ander jaar gelden dus andere getallen.

Erfbelasting berekenen: een rekenvoorbeeld

Een voorbeeld laat zien hoe sterk de uitkomst per verkrijger verschilt. Het gaat om een fictieve situatie met ronde bedragen. Een alleenstaande ouder overlijdt in 2026. De nalatenschap bestaat uit een woning met een WOZ-waarde van € 900.000, beleggingen van € 1.200.000 en banktegoeden van € 150.000, min een hypotheek van € 250.000. De netto nalatenschap is € 2.000.000. Volgens het testament krijgen twee kinderen elk 45%, een kleinkind 5% en een vriend 5%.

Fictief voorbeeld, bedragen afgerond op hele euro's. Uitvaartkosten en overige schulden zijn buiten beschouwing gelaten.

De berekening voor kind A: over de eerste € 158.669 van het belaste bedrag geldt 10%, dat is € 15.866,90. Over de resterende € 715.101 geldt 20%, dat is € 143.020,20. Samen is dat € 158.887,10.

Ter vergelijking: een partner die in 2026 € 1.000.000 erft, houdt na de vrijstelling € 171.965 belast over en betaalt ongeveer € 18.526, mits de partnervrijstelling niet wordt verlaagd door pensioenrechten. Het voorbeeld maakt het mechanisme zichtbaar: vrijwel de hele erfenis van een kind valt in de schijf van 20%, terwijl de vriend met een veel kleiner erfdeel een hoger percentage betaalt.

Hoe worden woning, beleggingen en vastgoed gewaardeerd?

Voor de erfbelasting geldt per soort bezitting een eigen waarderingsregel, en die regels bepalen voor een groot deel de uitkomst. De Belastingdienst noemt de volgende uitgangspunten (Belastingdienst, waarde erfenis):

• Eigen woning: de WOZ-waarde van het jaar van overlijden of, als die bekend is, van het jaar daarna. U mag de laagste kiezen. Is de woning vóór het overlijden ingrijpend verbouwd, dan geldt de marktwaarde. Bij erfpacht mag de WOZ-waarde worden verminderd met 17 keer de jaarlijkse canon.
• Verhuurde woning: een percentage van de WOZ-waarde, afhankelijk van de verhouding tussen jaarhuur en WOZ-waarde. Dit heet de leegwaarderatio en loopt in 2026 van 73% tot 100%. Volgens het tariefblad 2026 geldt die korting niet bij tijdelijke verhuur en sinds 1 januari 2026 ook niet bij verhuur aan gelieerde partijen tegen een huur die niet marktconform is.
• Ander vastgoed, zoals een bedrijfspand: de marktwaarde, ook als het verhuurd is.
• Beursgenoteerde effecten: de koers in de officiële prijscourant van de werkdag vóór de overlijdensdatum. Niet-genoteerde effecten worden tegen marktwaarde gewaardeerd.
• Tegoeden in vreemde valuta: omgerekend tegen de wisselkoers op de overlijdensdatum, bijvoorbeeld de referentiekoers van de ECB.
• Kunst en antiek: de marktwaarde, zo nodig vastgesteld door een taxateur.

Voor een gespreid vermogen betekent dit dat er geen enkel peilmoment is dat voor alles geldt. De woning volgt een WOZ-waarde met een peildatum die meer dan een jaar terug kan liggen, terwijl een beleggingsportefeuille op een vaste dag wordt gewaardeerd. Een beursdaling of koersstijging vlak voor het overlijden werkt dus direct door in de belasting.

Wat betekent de bedrijfsopvolgingsregeling voor ondernemingsvermogen?

De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) is een vrijstelling in de erf- en schenkbelasting voor wie een onderneming of aandelen in een onderneming verkrijgt en die voortzet. Volgens het tariefblad 2026 is de waarde van het ondernemingsvermogen tot en met € 1.543.500 volledig vrijgesteld. Over het meerdere geldt een vrijstelling van 75%.

Op hoofdlijnen gelden deze voorwaarden (Belastingdienst, bedrijf erven):

• het moet gaan om een actieve, lopende onderneming; beleggingen vallen niet onder de regeling;
• bij een erfenis moet de overledene minstens één jaar eigenaar zijn geweest;
• bij een verkrijging op of na 1 januari 2025 moet de erfgenaam de onderneming minstens drie jaar voortzetten, en bij aandelen die ook drie jaar aanhouden.

Een fictief voorbeeld: een erfgenaam verkrijgt in 2026 een onderneming met een waarde van € 3.000.000. Vrijgesteld is € 1.543.500 plus 75% van € 1.456.500, samen € 2.635.875. Er blijft € 364.125 over waarover de gewone vrijstelling en tarieven worden toegepast. Over de erfbelasting op dat restant is onder voorwaarden uitstel van betaling mogelijk.

Bij een holding met zowel een werkmaatschappij als een beleggingsportefeuille is de scheiding tussen ondernemings- en beleggingsvermogen daarom de kern. Dat deel van de berekening hoort thuis bij een fiscalist; de Belastingdienst raadt zelf aan een adviseur in te schakelen bij het waarderen van een onderneming.

Waarom begint een gesprek met de notaris met een actueel totaaloverzicht?

Een notaris kan een testament pas goed op uw situatie afstemmen als duidelijk is wat er is, op wiens naam het staat en hoe het voor de erfbelasting wordt gewaardeerd. Wie dat vooraf bijhoudt, komt met een feitelijk vertrekpunt het gesprek in. Wat zo'n overzicht minimaal laat zien:

1. Alle bezittingen en schulden, per bank, broker, vastgoedobject en vennootschap, met eigenaar en huwelijksgoederenregime.
2. De fiscale waarde naast de marktwaarde: WOZ-waarde, leegwaarderatio, beurskoers, de waarde van de onderneming.
3. Het onderscheid binnen de bv tussen ondernemingsvermogen en beleggingen, voor zover dat bekend is.
4. Een indicatieve berekening per verkrijger, zoals in de tabel hierboven.

Zo'n overzicht van het totale vermogen maakt ook zichtbaar hoe gevoelig de uitkomst is: wat doet een koersdaling van 20% met het erfdeel van de kinderen, of een hogere WOZ-waarde? Voor families en ondernemers met vermogen bij veel partijen is dat het verschil tussen een gesprek over aannames en een gesprek over cijfers. Meer over de situaties waarin dit speelt leest u op de pagina voor wie dit bedoeld is.

Tot slot een praktisch punt voor de erfgenamen. Bij een overlijden in 2026 of later moet de aangifte erfbelasting volgens de Belastingdienst binnen 20 maanden na de overlijdensdatum zijn ingediend; daarvoor gold 8 maanden (Belastingdienst, aangiftetermijn). Een geordend overzicht maakt ook die aangifte eenvoudiger.

Erfbelasting is uiteindelijk een rekensom over waarden die steeds veranderen. Een actueel en volledig beeld van het totale vermogen is de basis om die rekensom tijdig, samen met uw notaris en fiscalist, te kunnen maken.