Concentratierisico: wanneer is één positie te groot?

Eén aandeel, sector of vastgoedobject is te groot in uw vermogen als een tegenvaller in die ene positie uw financiële plannen wezenlijk raakt. Er bestaat geen wettelijke of universele grens; vuistregels als "maximaal 5 tot 10 procent in één aandeel" zijn een startpunt, geen antwoord. Wat telt is het gewicht in uw totale vermogen, hoe sterk posities samenhangen en welk verlies u kunt dragen zonder doelen te moeten bijstellen.

Wat is concentratierisico precies?

Concentratierisico is het risico dat een groot deel van uw vermogen tegelijk geraakt wordt omdat het afhangt van één bezitting, één sector, één land of één bron van inkomen. De Amerikaanse toezichthouder FINRA omschrijft het als het risico op versterkte verliezen wanneer een groot deel van de bezittingen in één belegging, beleggingscategorie of marktsegment zit (FINRA, 2022).

Het mechanisme is eenvoudig. Spreiding werkt omdat bezittingen niet allemaal tegelijk en even hard dalen. Hoe groter één positie, of hoe sterker posities met elkaar samenhangen (correlatie), hoe minder dat dempende effect overblijft. Concentratie ontstaat volgens FINRA op een paar herkenbare manieren: bewust, omdat u in een bepaalde belegging gelooft; ongemerkt, doordat één positie harder stijgt dan de rest; via aandelen van de werkgever; via beleggingen die sterk samenhangen; en via illiquide bezittingen die u niet snel kunt verkopen.

Concentratie is niet per definitie verkeerd. Veel grote vermogens zijn juist ontstaan door geconcentreerd te ondernemen of te beleggen. Het gaat erom dat u weet hoe groot de concentratie is en dat het een bewuste keuze is.

Welke vuistregels bestaan er voor te veel in één aandeel?

De meest gebruikte vuistregels zijn grenzen per positie, per sector en per beleggingscategorie. Ze zijn nuttig als signaal, maar ze hebben elk duidelijke beperkingen.

De icbe-regel verdient een korte toelichting, omdat die vaak als maatstaf wordt aangehaald. Een icbe (instelling voor collectieve belegging in effecten) mag in beginsel hooguit 5 procent van het fondsvermogen beleggen in effecten van één uitgevende instelling. Die grens mag tot 10 procent worden verhoogd, mits alle posities boven de 5 procent samen niet meer dan 40 procent van het fonds vormen. Voor een breed gespreid fonds is dat een redelijke ondergrens van spreiding. Voor een vermogende familie met een onderneming, panden en meerdere depots is het hooguit een referentiepunt.

Waarom schieten vuistregels tekort bij een groot vermogen?

Vuistregels schieten tekort omdat ze een percentage meten, terwijl het werkelijke risico afhangt van wat er onder dat percentage zit. Drie punten maken het verschil.

Ten eerste de noemer. Tien procent van een effectenportefeuille kan twee procent van het totale vermogen zijn, of juist twintig procent als de portefeuille het grootste deel van het vermogen is. Zonder één overzicht van alle bezittingen weet u niet waartegen u meet.

Ten tweede samenhang. Een aandelenpositie in een chipfabrikant, een technologiefonds en een wereldwijd indexfonds lijken drie verschillende beleggingen. FINRA wijst erop dat juist zulke overlappende posities samen een concentratie kunnen vormen die per afzonderlijke positie niet zichtbaar is. Hetzelfde geldt voor een dga wiens salaris, dividend en bv-waarde allemaal van dezelfde onderneming afhangen.

Ten derde schuld. Concentratie meet u het eerlijkst op het nettovermogen. Een verhuurd pand van € 750.000 met een lening van € 500.000 vertegenwoordigt € 250.000 eigen vermogen. Daalt de waarde van het pand met 20 procent, dan verdwijnt € 150.000: dat is 60 procent van het eigen vermogen in dat pand (rekenvoorbeeld met fictieve bedragen). Financiering maakt een positie dus groter dan het brutobedrag doet vermoeden.

Waar zit concentratierisico bij vermogenden meestal?

Bij vermogenden zit de grootste concentratie meestal niet in de beleggingsportefeuille, maar in de onderneming, het vastgoed en het thuisland. Cijfers van het CBS laten zien hoe groot die posten zijn. Op 1 januari 2025 bestond het bezit van miljonairshuishoudens voor 35,3 procent uit aanmerkelijk belang (een aandeelhouderschap van ten minste 5 procent in een bedrijf) en voor 4,1 procent uit ondernemingsvermogen. De eigen woning was goed voor 29,0 procent en overig onroerend goed voor 10,8 procent; effecten maakten 8,5 procent uit (CBS, 2026). Bij miljonairs jonger dan 35 jaar liep het aanmerkelijk belang op tot 48,1 procent van de bezittingen.

De typische bronnen van concentratie zijn:

• De eigen onderneming of holding. Vaak de grootste post, slecht verhandelbaar en direct verbonden met het eigen inkomen.
• Aandelen van de werkgever. Via aandelen- of optieregelingen groeit een positie soms jarenlang ongemerkt, terwijl ook salaris en bonus van hetzelfde bedrijf afhangen.
• Eén pand of één locatie. Een groot verhuurd object, of meerdere panden in dezelfde stad of hetzelfde segment, hangen af van dezelfde huurders, regels en lokale markt.
• Eén land of één valuta. Wie in Nederland woont, onderneemt en vastgoed bezit, is al sterk afhankelijk van de Nederlandse economie, vóórdat de beleggingsportefeuille meetelt.
• Verborgen overlap. Fondsen, gestructureerde producten en losse aandelen kunnen naar dezelfde bedrijven of sectoren wijzen.
• Illiquide bezittingen. Participaties in private equity, vastgoedfondsen zonder beursnotering of een minderheidsbelang in een bedrijf zijn moeilijk snel te verkopen.

Een combinatie komt veel voor: een ondernemer die het bedrijfspand privé bezit en aan de eigen bv verhuurt. Huurinkomsten, pandwaarde en bv-waarde hangen dan alle drie af van dezelfde onderneming.

Hoe meet u concentratierisico in uw totale vermogen?

U meet concentratierisico door alle bezittingen en schulden op één plek te zetten, door fondsen heen te kijken en per positie zowel het gewicht als de mogelijke impact te bepalen. Een praktische volgorde:

1. Breng alles samen. Rekeningen, depots bij verschillende partijen, de bv of holding, vastgoed, pensioen, crypto en leningen. Een volledig overzicht van het totale vermogen is de noemer van elke berekening.
2. Kijk door fondsen heen. Tel de onderliggende posities van fondsen op bij directe beleggingen, zodat overlap zichtbaar wordt.
3. Bereken gewichten op meerdere niveaus. Per positie, sector, land, valuta, beleggingscategorie en object, zowel bruto als netto na schulden.
4. Bepaal het effectieve aantal posities. De Herfindahl-Hirschman-index (HHI) is de som van de gekwadrateerde gewichten. Eén gedeeld door de HHI geeft het effectieve aantal posities: hoeveel even grote posities dezelfde spreiding zouden geven. Een portefeuille met één positie van 50 procent en tien van 5 procent heeft een HHI van 0,275 en gedraagt zich als ongeveer 3,6 gelijke posities, niet als elf.
5. Vertaal gewicht naar impact. Vraag per grote positie: wat gebeurt er met het totale vermogen als deze positie fors daalt?

Dat laatste maakt concentratie concreet. Een fictief voorbeeld van een vermogen van € 5 miljoen, met veronderstelde schokken die geen voorspelling zijn:

In dit voorbeeld weegt de bv zwaarder dan alle andere posten samen als het misgaat. Een gedegen portfolio-analyse over alle rekeningen heen laat dit soort verhoudingen zien voor de beursgenoteerde beleggingen; voor de bv en het vastgoed is het verstandig dezelfde vraag apart te stellen.

Hoe bewaakt u concentratie door de tijd?

U bewaakt concentratie door vooraf eigen signaalgrenzen vast te leggen en die regelmatig, en op vaste momenten, te toetsen. Een signaalgrens is geen verkoopopdracht, maar een afgesproken moment om opnieuw naar de positie te kijken.

Waar vermogenden in de praktijk op letten:

• Drift. Een positie die hard stijgt, wordt vanzelf groter. Concentratie ontstaat vaker door succes dan door een bewuste keuze.
• Vaste meetmomenten. Bijvoorbeeld elk kwartaal, en daarnaast bij gebeurtenissen: het vrijvallen van aandelenopties, een herwaardering van de bv, een nieuwe aankoop van vastgoed of een erfenis.
• Meerdere lagen tegelijk. Een positie kan onder de grens per aandeel blijven en toch bijdragen aan een te grote sector- of landblootstelling.
• Liquiditeit naast gewicht. Een groot, illiquide bezit vraagt meer buffer elders, omdat u het niet snel kunt aanspreken.
• Vastleggen waarom. Noteer bij een bewuste concentratie de reden en de voorwaarden waaronder u die opnieuw bekijkt. Dat voorkomt dat een historische keuze ongemerkt een permanente wordt.

Hoe u met een geconstateerde concentratie omgaat, hangt af van fiscale gevolgen, zeggenschap, familieafspraken en persoonlijke doelen. Bespreek dat met uw fiscalist of vermogensadviseur; deze gids beschrijft hoe u concentratie herkent en meet, niet wat u ermee moet doen.

Concentratierisico wordt pas zichtbaar als u het geheel overziet: de bv naast het depot, het pand naast de hypotheek, het fonds naast het losse aandeel. Wie dat overzicht actueel houdt, kan bewust kiezen welke concentraties passen en welke aandacht vragen.