Box 3 vanaf 2028: de novelle, de dekking en de beslissende weken

De hervorming van box 3 gaat de beslissende weken in. Het kabinet wil vanaf 1 januari 2028 niet alleen vastgoed, maar ook aandelen, obligaties, beleggingsfondsen en andere financiële instrumenten onder een vermogenswinstbelasting brengen. Waardestijging wordt dan pas belast als u die realiseert, bijvoorbeeld bij verkoop. Die koerswijziging loopt via een novelle, een wijzigingsvoorstel op de al ingediende Wet werkelijk rendement box 3. Over die novelle werd eind oktober een spoedadvies van de Raad van State verwacht. Tegelijk wacht de Tweede Kamer nog op een nieuw plan om de kosten te dekken. Voor wie een groot vermogen heeft dat over meerdere banken en beleggingsvormen is verspreid, gaat het om meer dan alleen het tarief.

Waar het wetgevingstraject voor box 3 nu staat

Niets hiervan is al wet. De stand van zaken:

• Wet werkelijk rendement box 3 (36.748). De Tweede Kamer nam dit wetsvoorstel op 12 februari 2026 aan. De Eerste Kamer behandelde het op 30 juni 2026, maar de stemming over het voorstel zelf is aangehouden tot de aangekondigde novelle er is. Op 13 oktober besloot de Eerste Kamercommissie voor Financiën voorlopig in te stemmen met de route van het kabinet, en eerst de behandeling van de novelle in de Tweede Kamer af te wachten.
• De novelle. Het kabinet vroeg op 2 oktober spoedadvies aan de Raad van State; dat advies werd eind oktober verwacht. Daarna volgt behandeling door beide Kamers. Volgens de staatssecretaris kan het nieuwe stelsel alleen per 2028 ingaan als de novelle en het oorspronkelijke wetsvoorstel uiterlijk in december 2026 door beide Kamers zijn aangenomen.
• Belastingplan 2027. De stemming in de Tweede Kamer staat gepland op 12 november 2026.

Het tijdpad is krap en de financiering is politiek nog niet rond.

Wat de novelle verandert: vermogenswinst naast vermogensaanwas

In het oorspronkelijke wetsvoorstel was een vermogensaanwasbelasting de hoofdregel: jaarlijkse belasting over ontvangen inkomsten én over waardeveranderingen, ook als die nog niet zijn gerealiseerd. Alleen vastgoed en aandelen in startende ondernemingen vielen onder een vermogenswinstbelasting. De novelle breidt die uitzondering fors uit. Volgens de samenvatting van EY gaat het om verhandelbare aandelen, obligaties, rechten van deelneming in beleggingsinstellingen en derivaten zoals opties, futures en swaps. Ook niet-verhandelbare aandelen en winstbewijzen gelden voor box 3 als financieel instrument.

Een paar uitgangspunten uit het voorstel:

• Rente, dividend en huur blijven jaarlijks belast. Waardeontwikkeling wordt belast bij vervreemding, als verschil tussen verkoopprijs en verkrijgingsprijs, verminderd met kosten.
• Voor financiële instrumenten die u op 1 januari 2028 al bezit, geldt de waarde in het economische verkeer op die datum als verkrijgingsprijs. Waardestijgingen van vóór 2028 blijven zo buiten de heffing.
• Volgens het kabinet valt daarmee circa 90 procent van het box 3-vermogen met waardeontwikkeling onder de vermogenswinstbelasting.
• Tijdelijk blijft de vermogensaanwasbelasting gelden voor onder meer banktegoeden, vreemde valuta, directe cryptobeleggingen, verzekeringsproducten, vorderingen die geen financieel instrument zijn en roerende zaken ter belegging. Het kabinet wil die categorieën naar verwachting vanaf 2030 ook onder de vermogenswinstbelasting brengen, via een apart voorstel.

Voor 2027 verandert het systeem nog niet: dan geldt het huidige forfaitaire stelsel, inclusief de mogelijkheid om met de tegenbewijsregeling een lager werkelijk rendement aan te tonen.

De dekking: box 2, lenen bij de eigen bv en schenken

De snellere overstap kost geld: voor 2028 en 2029 wordt een derving van ruim 3 miljard euro per jaar genoemd. De novelle bevat voorlopig een technische uitwerking van eerder aangekondigde dekkingsmaatregelen. Daarbij gaat het onder meer om een tijdelijke verlaging van het hoge box 2-tarief van 31 naar 29,2 procent, een stapsgewijze verlaging van het maximum voor excessief lenen bij de eigen bv naar 100.000 euro, en aanpassingen van het forfait, het heffingvrij vermogen en het heffingsvrij resultaat in box 3. Volgens de plannen van eind september zou het heffingvrij vermogen in 2027 dalen naar 30.846 euro en het forfaitaire rendement op overige bezittingen met 1,5 procentpunt stijgen.

Juist dat laatste deel ligt politiek onder vuur. De Tweede Kamer wees een forse verlaging van het heffingvrij vermogen begin oktober af, en het kabinet zegt kleine spaarders te willen ontzien. Het nieuwe dekkingsplan werd voor eind oktober verwacht. Een Kamermeerderheid riep het kabinet bovendien op om een deel van de dekking te zoeken in de erf- en schenkbelasting, door papieren schenkingen in te perken. Coalitiepartij VVD is daar fel tegen. Voor vermogende families en dga's staan juist de knoppen ter discussie die hen direct raken.

Wat dit betekent voor een gespreid vermogen

Ook met een open dekking zijn er punten die u nu al kunt doordenken:

• 1 januari 2028 wordt een fiscaal ijkpunt. Als de novelle wordt aangenomen, bepaalt de waarde op die datum de verkrijgingsprijs van elke positie in financiële instrumenten. Bij niet-genoteerde aandelen, participaties en private-equityfondsen kan die waardering discussie opleveren.
• Twee regimes naast elkaar. Een obligatie valt onder de vermogenswinstbelasting, een spaar- of valutarekening tijdelijk onder de aanwasbelasting. Hoe uw vermogen over die categorieën is verdeeld, bepaalt dus welk deel jaarlijks en welk deel pas bij verkoop wordt belast.
• De aangifte vraagt meer eigen administratie. Door de korte invoeringstijd kunnen banken voor 2028 geen gegevens over financiële instrumenten aanleveren voor de vooraf ingevulde aangifte. Aankoopprijzen, verkoopprijzen, kosten en ontvangen dividend moet u dan zelf per instelling bijhouden en bij elkaar brengen.
• De afweging tussen box 3 en een bv of holding verandert. Een lager box 2-tarief en een strengere grens voor lenen bij de eigen bv werken in verschillende richtingen. Wat dat per saldo betekent, hangt sterk af van uw persoonlijke situatie en van de definitieve wettekst.

Dat waardestijgingen van vóór 2028 buiten de heffing blijven, zal voor sommigen meespelen bij beslissingen over het moment van verkopen. Dat gegeven is pas zeker als de novelle in deze vorm wordt aangenomen. Bespreek zulke keuzes daarom met uw fiscalist of adviseur.

Waar u de komende weken op let

• het advies van de Raad van State en de vraag of en wanneer de novelle bij de Tweede Kamer wordt ingediend;
• het nieuwe dekkingsplan, en vooral de gevolgen voor box 2, excessief lenen en de schenk- en erfbelasting;
• de stemming over het Belastingplan 2027 in de Tweede Kamer, gepland op 12 november;
• het besluit van de Eerste Kamer, dat volgens het kabinet vóór het einde van dit jaar nodig is om 2028 te halen.

Hoe deze hervorming ook uitvalt, een betrouwbaar en volledig beeld van uw bezittingen wordt belangrijker. Denk aan de waarde per positie op een peildatum, de verdeling over beleggingscategorieën en de historische aankoopgegevens bij alle banken en beheerders. Wie dat overzicht op orde heeft, kan straks sneller en beter onderbouwd met zijn adviseurs beslissen.