Beleggen bij meerdere brokers: uw werkelijke spreiding

Wie bij meerdere banken en brokers belegt, ziet per partij een keurig overzicht, maar nergens de portefeuille als geheel. De werkelijke spreiding van uw portefeuille ziet u pas als u alle beleggingen samenvoegt en door fondsen en mandaten heen kijkt naar de onderliggende posities: de zogeheten look-through. Pas dan worden overlap tussen fondsen, dubbele posities en ongemerkte concentratie zichtbaar.

Waarom beleggen vermogenden bij meerdere banken en brokers?

Beleggen bij meerdere brokers is bij grotere vermogens eerder regel dan uitzondering, en daar zijn goede redenen voor. Vaak is het niet eens een bewuste keuze, maar het resultaat van een vermogen dat in de loop der jaren is gegroeid.

De meest voorkomende redenen:

• Spreiding van tegenpartijen. Wie niet afhankelijk wil zijn van één instelling, verdeelt zijn vermogen. Voor geld op een bankrekening geldt de depositogarantie van maximaal 100.000 euro per persoon per bank, aldus De Nederlandsche Bank.
• Verschillende rollen. Een vermogensbeheermandaat bij een private bank, een execution-only-rekening voor eigen keuzes en een aparte rekening voor een lijfrente of voor de kinderen hebben elk een eigen doel.
• Verschillende juridische eigenaren. Privévermogen, het vermogen in de bv of holding en een gezamenlijke rekening met de partner staan vaak bij verschillende partijen.
• Geschiedenis. Een erfenis, de verkoop van een onderneming of een overstap naar een goedkopere aanbieder laat oude rekeningen achter die nooit zijn opgeheven.
• Toegang en kosten. De ene partij biedt toegang tot bepaalde markten of fondsen, de andere is goedkoper voor een specifieke soort transactie.

Bij effecten werkt de bescherming anders dan bij spaargeld. Financiële ondernemingen die beleggingsdiensten verlenen, moeten het belegde vermogen van klanten wettelijk gescheiden houden van hun eigen vermogen, zodat uw effecten bij een faillissement in principe niet in de boedel vallen. Gaat die scheiding mis, bijvoorbeeld door fraude, dan geldt de beleggerscompensatie van maximaal 20.000 euro per belegger. Spreiding over aanbieders beperkt dus vooral operationele risico's en afhankelijkheid. Het zegt niets over de spreiding van uw beleggingen zelf.

Spreiding over aanbieders is niet hetzelfde als spreiding van uw portefeuille

Elke bank of broker rapporteert alleen over het eigen deel van uw vermogen, en dat is precies de blinde vlek. Een vermogensbeheerder bouwt een gespreide portefeuille binnen zijn mandaat, maar weet niet wat u elders bezit. Uw execution-only-rekening toont fondsen als één regel, zonder te laten zien wat erin zit. En de rekening van de bv valt vaak helemaal buiten het privébeeld.

Daardoor kan het voorkomen dat drie afzonderlijke portefeuilles elk verstandig gespreid zijn, terwijl het geheel dat niet is. Twee beheerders die allebei een flink belang in dezelfde grote bedrijven aanhouden, doen binnen hun eigen mandaat niets verkeerd. Opgeteld kan het belang in die namen echter veel groter zijn dan u zelf zou kiezen. Wie de spreiding van zijn portefeuille wil beoordelen, moet daarom eerst alle beleggingen samenvoegen tot één geheel.

Welke blinde vlekken ontstaan er bij meerdere brokers?

Er zijn drie terugkerende blinde vlekken, en ze versterken elkaar vaak.

1. Overlap tussen fondsen. Indexfondsen en ETF's (beursgenoteerde fondsen die doorgaans een index volgen) wegen bedrijven meestal naar hun beurswaarde. De grootste bedrijven krijgen daardoor het grootste gewicht, en dezelfde grote namen komen terug in een wereldwijd aandelenfonds, een fonds op de Amerikaanse markt en een technologiefonds. Wie die drie naast elkaar bezit, heeft drie fondsnamen maar deels dezelfde inhoud.

2. Dubbele posities. U bezit een aandeel rechtstreeks bij de ene broker, terwijl hetzelfde bedrijf ook in een of meer fondsen bij een andere partij zit. Hetzelfde gebeurt met obligaties: een bedrijfsobligatie in het ene mandaat en het aandeel van dezelfde onderneming in het andere vormen samen één blootstelling aan die uitgevende instelling.

3. Ongemerkte concentratie. Concentratie zit niet alleen in losse namen, maar ook in sectoren, landen en valuta. Een fonds dat in euro's genoteerd staat, kan grotendeels in Amerikaanse bedrijven beleggen; tenzij het valutarisico is afgedekt, loopt u dan feitelijk dollarrisico. Voor ondernemers komt daar nog iets bij: wie zijn vermogen in een bepaalde sector heeft verdiend en daar via de eigen onderneming nog in zit, heeft die sector vaak al ruim in bezit voordat er één belegging is gekocht.

Twee bijkomende punten vallen pas op in het totaalbeeld. Losse kasposities bij elke partij tellen samen soms op tot een flink bedrag dat niet bewust is gekozen. En kosten stapelen zich op: als twee actief beheerde fondsen grotendeels dezelfde posities bevatten als een goedkoop indexfonds dat u ook bezit, betaalt u in feite meerdere keren voor vergelijkbare blootstelling.

Hoe werkt look-through naar onderliggende posities?

Look-through betekent dat u door elk fonds, elke ETF en elk mandaat heen kijkt naar de afzonderlijke effecten, en die toerekent naar uw eigen belang. Het mechanisme is eenvoudig: uw effectieve blootstelling aan een bedrijf is de waarde van uw positie in een fonds vermenigvuldigd met het gewicht van dat bedrijf in het fonds. Die uitkomsten telt u op over alle fondsen en rekeningen, inclusief directe aandelenposities.

Een voorbeeld met fictieve, ronde bedragen. Een familie heeft 3 miljoen euro belegd bij drie partijen. Bedrijf X is een groot beursgenoteerd bedrijf dat in verschillende fondsen voorkomt.

Het enige overzicht waarin bedrijf X met naam en toenaam verschijnt, is dat van broker C, en daar gaat het om 150.000 euro, ofwel 5 procent van het totale vermogen. Via look-through blijkt de werkelijke blootstelling 289.000 euro, ruim 9,6 procent: bijna het dubbele. Stel bovendien dat het wereldwijde fonds voor 70 procent in Amerikaanse bedrijven belegt en dat bedrijf X Amerikaans is. Dan hangt in dit voorbeeld 1,91 miljoen euro, bijna 64 procent van het totale vermogen, af van Amerikaanse bedrijven, terwijl alle drie de rekeningen in euro rapporteren.

Of zo'n uitkomst een probleem is, hangt af van uw eigen uitgangspunten. Het punt is dat u het pas kunt beoordelen als u het ziet. Een portfolio-analyse over al uw rekeningen heen maakt deze doorrekening per bedrijf, sector, land en valuta zichtbaar.

Beleggingen samenvoegen: een stappenplan

Beleggingen van meerdere brokers samenvoegen tot één beeld vraagt vooral discipline in de gegevens. Deze volgorde werkt in de praktijk:

1. Breng alle rekeningen in kaart. Denk aan privé, partner, bv of holding, lijfrente- en pensioenrekeningen, rekeningen op naam van kinderen, crypto en participaties in niet-beursgenoteerde fondsen.
2. Leg posities vast op één peildatum. Per positie: naam, ISIN-code (het internationale identificatienummer van een effect), aantal, waarde en valuta. Verschillende peildata vertekenen het beeld.
3. Haal de samenstelling van elk fonds op. Veel ETF-aanbieders publiceren hun volledige posities op hun website; bij actief beheerde fondsen staat de volledige samenstelling vaak alleen in het (half)jaarverslag en tonen factsheets meestal alleen de grootste posities.
4. Reken door en groepeer. Tel de blootstelling op per uitgevende instelling (aandelen en obligaties van dezelfde onderneming samen), per sector, per land en per valuta.
5. Leg de uitkomst naast uw eigen grenzen. Bijvoorbeeld een maximaal gewicht per bedrijf, per sector of per valuta, en de concentratie die u via uw onderneming al heeft.
6. Herhaal het regelmatig. Koersbewegingen veranderen gewichten. Een eenmalige analyse veroudert snel; met alleen-lezen koppelingen met banken en brokers blijft het beeld actueel zonder handmatig overtypen.

Waar liggen de grenzen van look-through?

Look-through geeft een veel scherper beeld, maar het blijft een benadering. Wie de uitkomst gebruikt, doet er goed aan de beperkingen te kennen.

• Vertraagde gegevens. Actief beheerde fondsen publiceren hun volledige samenstelling met vertraging. Tussentijds kan de beheerder posities hebben gewijzigd.
• Synthetische constructies. Bij een synthetische ETF wordt het rendement van de index via een ruilovereenkomst (swap) geleverd. De effecten die het fonds feitelijk bezit, kunnen afwijken van de index; voor uw spreiding telt de blootstelling aan de index.
• Derivaten en hefboom. Opties, futures en producten met hefboom maken de economische blootstelling groter of kleiner dan de marktwaarde suggereert.
• Niet-beursgenoteerde beleggingen. Private equity, vastgoed en het belang in de eigen onderneming hebben geen dagkoers en vaak geen gedetailleerde samenstelling. Neem ze toch mee, al is het op hoofdlijnen, want juist daar zit bij ondernemers vaak de grootste concentratie.
• Concentratie is niet per definitie fout. Een bewuste, grote positie kan passen bij uw doelen. Look-through is bedoeld om onbedoelde concentratie te vinden, niet om elke concentratie weg te nemen.

Wat dit voor uw eigen portefeuille betekent, verschilt per situatie. Voor keuzes over herschikking, fiscale gevolgen of de verdeling tussen privé en bv is een adviseur of fiscalist de aangewezen gesprekspartner.

Waarom het totaalbeeld de basis is

Hoe meer partijen betrokken zijn bij uw vermogen, hoe groter de kans dat niemand het geheel overziet, ook u zelf niet. Een gespreid vermogen begint daarom niet bij het kiezen van fondsen, maar bij één overzicht waarin elke positie, rekening en eigenaar is opgenomen en waarin u door de fondsen heen kunt kijken. Pas dan kunt u beoordelen of de spreiding die u denkt te hebben, ook de spreiding is die u werkelijk heeft.